Kleuter concentratie is iets waar veel ouders en juf of meester mee te maken krijgen. Je kind speelt vijf minuten met een puzzel en is daarna alweer afgeleid door iets anders. Dat voelt soms frustrerend, maar het is eigenlijk heel normaal. Peuters en kleuters zijn tussen de twee en zes jaar oud en hun hersenen zijn nog volop in ontwikkeling. De aandachtsspanne groeit mee met de leeftijd, en dat gaat stap voor stap. Toch zijn er dingen die je kunt doen om je kind te helpen langer gefocust te blijven.
Hoelang kan een kleuter zich concentreren
Veel mensen verwachten te veel van jonge kinderen als het gaat om focussen. Een kind van vier jaar kan zich gemiddeld twee tot vijf minuten concentreren op één taak. Bij een kind van zes jaar loopt dit op naar ongeveer tien tot vijftien minuten. Dit is dus veel korter dan bij volwassenen. Een vuistregel die onderzoekers gebruiken: tel twee tot drie minuten per levensjaar. Dat geeft een realistisch beeld van wat je van je kind kunt verwachten. Als je je kind vraagt om twintig minuten stil aan een kleurplaat te werken, vraag je waarschijnlijk te veel. Korte activiteiten met duidelijke beginnen einde passen beter bij hoe jonge kinderen denken en leren.
Wat vermindert de aandacht bij jonge kinderen
Schermen zijn één van de grootste verstoorders van de aandacht bij jonge kinderen. Filmpjes en spelletjes op een tablet wisselen snel van beeld en geluid, waardoor het brein went aan voortdurende prikkels. Daarna is het moeilijk om stil te zitten bij een rustige activiteit. Naast schermgebruik speelt vermoeidheid een grote rol. Een kind dat te weinig slaapt, heeft moeite om zijn aandacht vast te houden. Kinderen van vier tot zes jaar hebben gemiddeld tien tot dertien uur slaap per nacht nodig. Ook een drukke omgeving met veel lawaai of afleiding maakt het moeilijker om bij een taak te blijven. Een rustige plek zonder te veel rondslingerende speelgoed helpt al een heel stuk.
Activiteiten die de concentratie bij kleuters versterken
Spelen is de beste manier waarop kleuters leren, en dat geldt ook voor het trainen van hun aandacht. Spelvormen waarbij een kind iets moet opbouwen, zoals blokken stapelen of eenvoudige legpuzzels maken, vragen om gerichte aandacht en oefenen dit op een natuurlijke manier. Voorlezen is een andere activiteit die goed werkt: een kind moet luisteren, het verhaal volgen en beelden vormen in zijn hoofd. Dat vraagt meer van het brein dan passief kijken naar een scherm. Knutselen, tekenen en kleuren helpen ook, zeker als het kind zelf mag kiezen wat het maakt. Eigen keuzes geven motivatie, en motivatie maakt het makkelijker om vol te houden. Spelletjes waarbij moet worden gewacht op een beurt, zoals eenvoudige kaartspellen, leren kinderen bovendien om hun aandacht te bewaren ook als het even niet hun beurt is.
Hoe ouders en leerkrachten kunnen helpen
Vaste routines geven jonge kinderen houvast. Als een kind weet wat er na het ontbijt komt, en daarna, en daarna, hoeft het brein minder energie te steken in het verwerken van nieuwe situaties. Die energie blijft dan over voor het focussen op een taak. Geef duidelijke, korte opdrachten en geef er maar één tegelijk. Zeg niet “ruim je spullen op, ga je handen wassen en kom dan aan tafel” maar begin gewoon met de eerste stap. Geef ook complimenten als een kind iets afmaakt, hoe klein ook. Positieve aandacht voor goed gedrag werkt beter dan veel aandacht voor afleiding. Leerkrachten in groep één en twee houden hier al rekening mee door de dag op te knippen in korte blokken met beweging ertussen. Thuis kun je hetzelfde doen: tien minuten bouwen, even dansen, dan weer iets rustigers.
Veelgestelde vragen
Mijn kind van vijf kan zich nauwelijks concentreren. Is dat een probleem?
Een kind van vijf jaar kan zich gemiddeld tien minuten op één ding richten, maar dat verschilt sterk per kind en per activiteit. Als je kind bij iets wat het leuk vindt wél even door kan spelen, is er waarschijnlijk niets aan de hand. Merk je dat je kind in alle situaties moeite heeft met focussen, ook bij dingen die het leuk vindt, dan is het goed om dit te bespreken met een huisarts of pedagogisch specialist.
Helpt extra bewegen om beter te focussen?
Ja, bewegen helpt jonge kinderen om daarna beter te kunnen focussen. Na lichaamsbeweging komen er stoffen vrij in het brein die de aandacht en het leerproces ondersteunen. Buiten spelen, dansen of even flink stoeien voor een rustige activiteit kan de aandacht van een kleuter merkbaar verbeteren.
Vanaf welke leeftijd mogen kinderen oefenen met concentratiespelletjes?
Kinderen kunnen al vanaf twee à drie jaar beginnen met eenvoudige spelletjes die de aandacht trainen, zoals sorteervormen of simpele memorykaartjes. Voor kleuters van vier tot zes jaar zijn legpuzzels, bordspellen en voorlezen goede keuzes. Het gaat erom dat het spelmateriaal past bij de leeftijd en niet te moeilijk of te makkelijk is.
Heeft voeding invloed op de aandacht van een kleuter?
Voeding speelt zeker een rol. Een ontbijt met voldoende eiwitten en complexe koolhydraten, zoals brood met pindakaas of kwark met fruit, zorgt voor een stabiele bloedsuikerspiegel. Dat helpt het brein om beter te focussen. Veel suiker of weinig eten leidt sneller tot wisselende energie en meer onrust bij jonge kinderen.